Premier Schoof kan nog wel een goede boekhouder gebruiken
Het invaren van de militaire pensioenen bij het ABP pensioenfonds triggerde door de zogenaamde toename van het EMU-tekort 2026 met € 8,5 mld. de aandacht van de Europse commissie en het is daarom goed om wat dieper op deze casus in te gaan te meer daar de pers de berichtgeving van overheidswege weer eens klakkeloos overnam. Dat bedrag is in 2023 berekend (rekenrente ABP 2022Q2 2,6%; Q2 2025 2,7%). Als die Commissie beter had opgelet had zij dit 1 mei 2023 al kunnen weten, zelfs het bedrag was al bekend en is sindsdien ook eenvoudigheidshalve maar niet meer aangepast. (NPO Eenvandaag radio 1 mei 2023 )
We worden weer eens lastig gevallen door de Europese Commissie, die al vele jaren geen balans kan lezen, en ons land in het verleden al meerdere keren, volstrekt ten onrechte, lastig viel met zijn “corrective arm of the Stability and Growth Pact” omdat die Commissie niet kan boekhouden. [1 zie ook [3]] De Europese Commissie houdt immers – geheel ten onrechte – geen rekening met de bijzonder positie die Nederland inneemt door zijn hoge pensioenvermogen.[2] De belastingclaim op het pensioenvermogen per 30/6/2025 groote € 1.868,6 mld. bedroeg € 654,0 mld. t.o.v. een overheidsschuld op die datum van € 491,7 mld. [CBS] Daarnaast zijn onze ambtenarenpensioenen bijna geheel afgefinancierd bij het ABP en het PFZW die tezamen op 30/9/2025 een pensioenvermogen van € 784,6 mld. aanhouden.
Nederland heeft sinds 2006 (!) materieel geen overheidsschuld meer, kom daar in de overige EU-landen maar eens om. De EU blijft toch elk jaar weer zaniken over het Stabiliteits- en Groeipact (SGP), dat voor Nederland geen enkele relevantie zou moeten hebben: we (de Nederlandse overheid) lopen immers binnen door het rendement op onze belastingclaim, die in de pensioenpot wordt belegd, en het overdadige tegen de klippen op sparen met, de door de omkeerregel gefaciliteerde, pensioenen.
Casus invaren militaire pensioenen 1/1/2027
We gaan nu nader op deze casus in die een fraai inkijkje geeft hoe administratief met de cijfers wordt gesold door het ambtenarenapparaat.
Vermoedelijk worden de militaire pensioenen per 1/1/2027 eindelijk ingevaren en ondergebracht bij het APB tegen een kapitaalstorting van ca € 8,5 mld. [5] Vòòr die overdracht werden die pensioenen op pay as you go basis ondergebracht bij het Ministerie van Defensie. Elementair boekhouden op basis van accrual accounting en het matching principle is onze overheid nog steeds niet gegeven zodat deze echte boekhouder wat aanvulling moeten geven op het verstrekte cijfermateriaal.[3]
De cijfers zijn als volgt in de administratie van het Rijk verwerkt:
(a) Een toename van de overheidsschuld met € 8,5 mld.
(b) Een EMU-overheidstekort 2026 van € 8,5 mld. (sic! – zie [5])
Daarop heb ik de volgende aanvullingen en opmerkingen:
[1] Een degelijke boekhouder had in het jaar 2023 al een voorziening getroffen voor die pensioenverplichting, zo niet eerder.
[2] De jaarlijkse rentelast op de staatsschuld stijgt door deze invaring met ca 3,2% van € 8,5 mld. of € 272 mln. in 2027. [voor rentepercentage CPB zie 6]
[3] De staat krijgt een belastingclaim op het pensioenvermogen ABP van 35% (cf Jacobs – gedateerd) van € 8,5 mld. of € 3,0 mld. Die claim verschijnt niet in de boeken van de overheid en komt pas bij uitkering beschikbaar. (≠ accrual accounting)
[4] Op de toename van de belastingclaim op het ABP pensioenvermogen van € 3 mld. zal de staat in 2027 ca 134 mln. rendement maken. (op basis van 4,5% rendement [cf. brochure ABP [7]]
[5] Het officiële EMU-tekort 2026 wordt dus geen -2,9% bbp maar -2,2% bbp. Het tekort in 2023 was dan echter geen -0,4% bbp maar -1,1%_bbp2023.
Het werkelijke overheidstekort als gevolg van het invaren van die militaire pensioenen valt dus netto aanmerkelijk lager uit en dat tekort heeft niets met de werkeljke situatie in 2026 te maken, maar vloeit voort uit het vooruitschuiven van lasten in 2023 onder D66 Minister van Financiën Kaag en haar voorgangers. Binnen de EU kan ik overigens wel meer landen aanwijzen die hun ambtenarenpensioenen helemaal niet affinancieren en hun financiën dus in veel hogere mate niet op orde hebben. Het gelijktrekken van waarderingsgondslagen binnen de EU is dan ook geen overbodige luxe.
Deze kanttekeningen bij de casus heb ik niet in onze kwaliteitsmedia aangetroffen, maar ik kan daar natuurlijk overheen kijken.
Als de EU-Commissie ultimo 2025 problemen heeft met de stand van de Nederlandse overheidsfinanciën dat heeft dit allles te maken met de wijze waarop de Nederlandse belangen in Brussel worden behartigd. Normaal gesproken is dat Chefsache, maar misschien is dat eigenlijk sinds de bankencrisis 2008 wel het probleem?
Dat hele SGP is overigens een farce als met de pensioenffecten (o.a. affinancieren ambtenarenpensioenen, belastingclaim pensioenvermogen, toekomstige bestedingscapaciteit pensioenregelingen) geen rekening wordt gehouden.
____________________________________________
Noten
[1] European Commission -Economy and Finance – Excessive deficit procedures – overview
Nederland werd een aantal jaren lastig gevallen door de corrective arm van het SGP en met name Rutte II kwam dat wel uit om bezuinigingen en ombuigingen af te dwingen.
Herhaling ligt op de loer, u bent dus gewaarschuwd:
“In 2026, in-depth reviews (IDRs) will be prepared for the seven Member States that were identified as experiencing imbalances or excessive imbalances in spring 2025. The annex to this communication presents an overview of the evolution of key data that underlie these imbalances. An economic assessment of whether these imbalances are aggravating, under correction, or corrected, with the view to update existing assessments and assessing possible remaining policy needs will be undertaken in the 2026 in-depth reviews, to be published over the first half of 2026.That will be case for Greece, Italy, Hungary, the Netherlands, Romania, Slovakia,and Sweden.”
[Het is natuurlijk een grof schandaal dat wij door die EU-commissie bij die landen worden ingedeeld]
https://commission.europa.eu/publications/alert-mechanism-report_en
zie ook:
[2] OECD,Pensions at a Glance 2025 – OECD and G20 Indicators
https://www.oecd.org/en/publications/pensions-at-a-glance-2025_e40274c1-en/full-report.html, blz 235.
De OECD komt eind 2024 voor Nederland aan “Assets earmarked for retirement” op 150,9% van het bbp. In werkelijkheid bedroeg het Nederlandse pensioenvermogen eind 2024 € 1.938,4 mld.,dat is 171% bbp_2024.
[3] WorldBank, Accrual accounting: A game-changer for fiscal management
https://blogs.worldbank.org/en/governance/accrual-accounting–a-game-changer-for-fiscal-management
[4] Zelfs mijn lijfblad komt niet verder dan klakkeloos persberichten overpennen:
De accountant, “Europese Commissie: Nederlandse begroting niet op orde”
https://www.accountant.nl/nieuws/2025/11/europese-commissie-nederlandse-begroting-niet-op-orde/
[5] In de voorjaarsnota 2023 werd een voorziening van € 8,5 mld. opgenomen en dat cijfer had dus al in de begroting moeten zijn verwerkt. De Europese Commissie ontwaakte pas november 2025 uit zijn winterslaap.
Voorjaarsnota 2023
” Dit leidt tot een eenmalige kostenpost van 8,5 miljard euro. In procenten bbp is dit 0,7%.”
Sinds die tijd is dat cijfer niet veranderd, hetgeen mij onaannemelijk voorkomt.
https://www.rijksfinancien.nl/voorjaarsnota/2023/1731921
[6] CPB, “De Nederlandse overheidsschuld op lange termijn”
Klik om toegang te krijgen tot CPB_publicatie-de-nederlandse-overheidsschuld-op-lange-termijn.pdf
[7] Geschat rendement ABP rendement
“Over de afgelopen 20 jaar behaalden we een gemiddeld rendement van ongeveer 6% op jaarbasis. Voor de komende jaren wordt verwacht dat de rente zal stijgen. Als dat gebeurt, zal het leiden tot relatief lagere rendementen op beleggingen. In een dergelijk scenario zal het gemiddelde rendement van ABP de komende jaren rond 4,5% liggen. We streven ernaar om dit rendement op een duurzame en verantwoorde wijze te behalen.”
https://www.abp.nl/over-abp/beleggingen/beleggingsresultaten
Cor Mol 